ആദ്യപാപത്തിന്റെ പൊരുളും ഇബ്‌നു അറബിയുടെ പ്രപഞ്ചസങ്കൽപ്പവും

മനുഷ്യന്റെ ഉല്പത്തിയെയും ആദ്യ പരീക്ഷണത്തെയും സംബന്ധിച്ച ആഖ്യാനങ്ങൾ മതദർശനങ്ങളിലും പുരാവൃത്തങ്ങളിലും സജീവമാണ്. എന്നാൽ, മധ്യകാല ഇസ്ലാമിക ചിന്തകനും 'ശൈഖുൽ അക്ബർ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുമായ സൂഫിഗുരു മുഹ്‌യിദ്ദീൻ ഇബ്‌നു അറബി (റ) ഈ പ്രമേയത്തെ സമീപിക്കുന്നത് ഉപരിപ്ലവമായ ഒരു ധാർമ്മിക കഥയായിട്ടല്ല; മറിച്ച്, അസ്തിത്വത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങളും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഘടനയും അനാവരണം ചെയ്യുന്ന ബൃഹത്തായ ഒരു ഓൺടോളജിക്കൽ (Ontological) അന്വേഷണമായിട്ടാണ്. 

സൂക്ഷ്മജീവികളെ മാറ്റിനിർത്തി, നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന ഭൗതിക ജീവലോകത്തെ നിരീക്ഷിച്ചാൽ അതിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും വികാസത്തിനും ആധാരമാകുന്നത് സസ്യലോകമാണെന്ന് വ്യക്തമാകും. സൗരോർജ്ജത്തെയും മണ്ണിലെ ധാതുക്കളെയും ഉൾക്കൊണ്ട് ജൈവഊർജ്ജമാക്കി മാറ്റുന്നതിലൂടെ ഭൗതിക ഭക്ഷ്യശൃംഖലകൾക്ക് തുടക്കമിടുന്നത് സസ്യങ്ങളാണ്. പ്രകൃതിശാസ്ത്രപരമായി നോക്കിയാൽ, ദൃശ്യമായ ജീവമണ്ഡലത്തിന്റെ (Biosphere) അടിത്തറയും ആദ്യ സ്പന്ദനവും ഈ സസ്യജാലങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. 

തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ‘ശജറത്തുൽ കൗൻ’ (The Tree of Being) എന്ന കൃതിയിൽ ഇബ്‌നു അറബി ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഘടനയെ മുഴുവൻ ഒരു മഹാവിശാലമായ വൃക്ഷത്തോട് ഉപമിക്കുന്നു. ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് 'കുൻ' (ഉണ്ടാകൂ) എന്ന ദിവ്യകൽപ്പനയാകുന്ന വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ വൃക്ഷം മുളപൊട്ടുന്നത്. കർതൃത്വവും കർമ്മവും (Creator and Created), വെളിച്ചവും ഇരുട്ടും, ഭൗതികവും ആത്മീയവുമായ എല്ലാ വിഭജനങ്ങളുടെയും പ്രാരംഭ ബിന്ദു ഈ രണ്ട് അക്ഷരങ്ങളുടെ (കാഫ്, നൂൻ) ചേർച്ചയാണ്. ആ വിത്തിൽ നിന്നാണ് ശിഖരങ്ങളായി 'കൗൻ' (പ്രപഞ്ചം) പരന്നുപന്തലിക്കുന്നത്. ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ഊർജ്ജം സാന്ദ്രീകരിക്കപ്പെട്ട് പദാർത്ഥമായി മാറുന്നു എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ, സൂഫി ദർശനത്തിൽ ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയും ശബ്ദവും സാന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ് 'കൗൻ'.

ഭൗതിക പ്രപഞ്ചത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ, അസ്തിത്വം കേവല ജഡത്വത്തിൽ നിന്ന് ജീവനിലേക്ക് ചുവടുവെക്കുന്ന ക്രമത്തെ (മറാത്തിബുൽ വുജൂദ്) ഇബ്‌നു അറബി കൃത്യമായി നിർവ്വചിക്കുന്നുണ്ട്:

ജമാദാത്ത് (ധാതുക്കൾ / ചലനമില്ലാത്ത ജഡം) 

↓

 നബാതാത്ത് (സസ്യങ്ങൾ / വളർച്ചയുള്ള ജീവന്റെ തുടക്കം)

↓

 ഹയവാനാത്ത് (മൃഗങ്ങൾ / ചലനവും ഇന്ദ്രിയബോധവും)

 ↓ 

ഇൻസാൻ (മനുഷ്യൻ / പൂർണ്ണ അവബോധം)

ഈ ജൈവമണ്ഡലത്തിന്റെ പരമോന്നത ബിന്ദുവായാണ് മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രപഞ്ചമാകുന്ന വൃക്ഷത്തിന്റെ ആത്യന്തിക ഫലം മനുഷ്യനാണ്. കാരണം, ദൈവത്തിന്റെ സർവ്വ നാമങ്ങളും അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിൽ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന ഏക പാത്രം മനുഷ്യൻ മാത്രമാണ്. 

ഈ പ്രപഞ്ചദർശനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിലാണ് ആദം നബിയുടെ സ്വർഗ്ഗവാസത്തെയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന വൃക്ഷത്തെയും ഇബ്‌നു അറബി നിരീക്ഷിക്കുന്നത്.

ആദം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം അനുഭവിച്ചിരുന്നത് ആത്മീയമായ ലയനവും ശാന്തതയുമായിരുന്നു. അവിടെ ദ്വന്ദ്വങ്ങളോ (വിശപ്പ്-ദാഹം, സുഖം-ദുഃഖം, നഗ്നത-വസ്ത്രം) ഭൗതികതയുടെ തൃഷ്ണകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിച്ചതിന്റെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ശാന്തമായി കഴിയുക എന്നതായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് "ഭൂമിയിൽ ഒരു പ്രതിനിധിയെ (ഖലീഫയെ) നിയോഗിക്കുക" എന്നതായിരുന്നു.

ഇവിടെയാണ് വിലക്കപ്പെട്ട വൃക്ഷം രംഗപ്രവേശം ചെയ്യുന്നത്. ഈ വൃക്ഷം ആത്മീയതയുടെ അതിർത്തിയിൽ വെറുതെ നിൽക്കുന്ന ഒരു ചെടിയല്ല. മറിച്ച്, അത് ഭൗതികതയുടെ സാന്ദ്രതയെയും ബഹുസ്വരതയെയും പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന 'ശജറത്തുൽ കസ്‌റത്ത്' (Tree of Multiplicity) ആണ്. ഭൗതിക പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആവാസവ്യവസ്ഥ തുടങ്ങുന്നത് സസ്യത്തിൽ നിന്നാണെന്നിരിക്കെ, ആ വൃക്ഷം സാക്ഷാൽ ഭൗതിക ജീവന്റെ, ജൈവിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുടെ പ്രതീകാത്മക കവാടമായിരുന്നു.

ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ അടിത്തറയായ ഒരു വൃക്ഷത്തിന് ചുറ്റും അതിന്റേതായ ഒരു ആകർഷണവലയമുണ്ട് (Field of influence). ആത്മീയമായ ഏകത്വത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്ന ആദമും ഹവ്വയും ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് (Ecosystem) അടുത്ത നിമിഷം, ഭൗതികതയുടെ പ്രകമ്പനങ്ങൾ അവരുടെ അവബോധത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കാൻ തുടങ്ങി. അതുവരെ ഇല്ലാതിരുന്ന 'നഷ്ടഭയം' (Fear of Transience) എന്ന ആകുലത അവരിൽ നാമ്പിട്ടു.

ആത്മീയതയുടെയും സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെയും ലോകം 'നിത്യത'യാണ് (ഖുൽദ്). അവിടെ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം സദാ പൂർണ്ണമാണ്; നശിക്കുന്നില്ല, വാടുന്നില്ല, മാറുന്നില്ല. എല്ലാം ഉണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞ (Being) അവസ്ഥയാണവിടെ. എന്നാൽ ഭൗതികതയുടെ സവിശേഷത 'ആയിത്തീരൽ' (Becoming / പരിണാമം) ആണ്:

• ഒരു വിത്ത് മണ്ണിലേക്ക് വീഴുന്നു,

• അത് പിളർന്ന് ഇളംനാമ്പായി പുറത്തുവരുന്നു,

• വളർന്ന് പന്തലിച്ച് പൂവിടുന്നു,

• കായ്കളാകുന്നു,

• വീണ്ടും വിത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.

ജനനവും വളർച്ചയും പൂർണ്ണതയും അടങ്ങുന്ന ഈ ജീവചക്രം (Life cycle) മാറ്റമില്ലാത്ത നിത്യതയിൽ കഴിയുന്ന ഒരു ബോധത്തിന് മുന്നിൽ അവിശ്വസനീയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. മാറ്റമില്ലാത്ത പൂർണ്ണതയേക്കാൾ, ഓരോ നിമിഷവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അപൂർണ്ണതയ്ക്കും വികാസത്തിനും ഒരു മാന്ത്രിക ആകർഷണമുണ്ട് (Allure of Change and Metamorphosis). ക്ഷണികമായ ഒന്നിന് മാത്രമേ കൗതുകം (Curiosity) ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയൂ. എല്ലാം ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കുന്നിടത്ത് ആകാംക്ഷയ്ക്ക് സ്ഥാനമില്ല.

ഒരു വിത്ത് എങ്ങനെയാണ് ഒരു മഹാവൃക്ഷമായി മാറുന്നത്? കായ്കളിൽ എങ്ങനെയാണ് വീണ്ടും ജീവന്റെ രഹസ്യം ഒളിച്ചിരിക്കുന്നത്? ഒരു വൃക്ഷം വിത്താകുന്നതും വീണ്ടും മരമാകുന്നതും കാണുമ്പോൾ, ആ പരിണാമ പ്രക്രിയയെ (Transformation) തൊട്ടറിയാനും സ്വയം അനുഭവിക്കാനുമുള്ള പ്രകൃതിദത്തമായ ത്വര മനുഷ്യനിൽ ഉണരുക സ്വാഭാവികമാണ്. ആ ഭ്രമമാണ് അവരെ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ സാമീപ്യത്തിലേക്ക് വലിച്ചടുപ്പിച്ചത്.

ആദം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം കേവല ആത്മീയ ബോധത്തിലായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ സാമീപ്യത്തിലേക്ക് എത്തുകയും അതിനെ ആന്തരികവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ:

• മനുഷ്യൻ ഭൗതിക ജൈവവ്യവസ്ഥയുടെ (Biological reality) ഭാഗമായി മാറി.

• അതുവരെ ആവശ്യമായി വരാതിരുന്ന ദഹനം, വിസർജ്ജനം, നഗ്നതയെക്കുറിച്ചുള്ള തിരിച്ചറിവ് (ലൈംഗികാവബോധം), പ്രത്യുല്പാദന വാസന എന്നിവ അവരിൽ ഉണർന്നു.

• സസ്യലോകം പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ഭൗതിക ജീവന്റെ പ്രാഥമിക തരംഗങ്ങളിലേക്ക് മനുഷ്യശരീരം ട്യൂൺ ചെയ്യപ്പെട്ടു.

ഇവിടെയാണ് ഇബ്‌ലീസിന്റെ പ്രലോഭനത്തിന്റെ പൊരുൾ തെളിയുന്നത്. ആ വൃക്ഷം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭൗതികവും ക്ഷണികവുമാണ്. എന്നാൽ ഇബ്‌ലീസ് അതിനെ അവതരിപ്പിച്ചത് "ശജറത്തുൽ ഖുൽദ്" (ശാശ്വതത്വത്തിന്റെ മരം - Tree of Eternity) എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് (ഖുർആൻ 20:120).

ഒരു ചെടി സ്വയം നശിക്കുമ്പോഴും, വിത്തിലൂടെ സ്വന്തം അസ്തിത്വത്തെ അടുത്ത തലമുറയിലേക്ക് പകർന്ന് നിത്യത നിലനിർത്തുന്ന (Biological immortality / Reproduction) അത്ഭുതം സസ്യലോകത്തുണ്ട്. ആ രഹസ്യത്തെയാണ് "നിങ്ങൾ മരണമില്ലാത്തവരാകും, ശാശ്വതമായ സാമ്രാജ്യം നേടും" എന്ന് പറഞ്ഞ് ഇബ്‌ലീസ് ദുർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്തത്. ക്ഷണികതയിലൂടെ നിത്യതയെ പുനരുല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ആ ജൈവവിസ്മയം അവരെ പൂർണ്ണമായും ഭ്രമിപ്പിച്ചു. നിത്യതയുടെ നിശ്ചലതയിൽ ജീവിച്ച ആദമിന്, മാറ്റത്തിന്റെയും പരിണാമത്തിന്റെയും ജൈവിക തുടിപ്പുകൾ നൽകിയ ആ വിസ്മയം തന്നെയാണ് ആ വൃക്ഷത്തെ അത്രമേൽ ആകർഷകമാക്കിയത്. ഭൗതികതയിലേക്കുള്ള മനുഷ്യന്റെ ഇറക്കം ആരംഭിക്കുന്നത് തന്നെ ഈ പരിണാമ കൗതുകത്തിൽ നിന്നാണ്.

ബോധത്തിന്റെ കവാടവും വേരുകളിലേക്കുള്ള ജ്ഞാനവും

ഇബ്‌നു അറബിയുടെ വീക്ഷണത്തിൽ, ആ വൃക്ഷത്തെ സമീപിച്ചതും അതിൽ നിന്ന് ഭക്ഷിച്ചതും ആദം നബിക്ക് പറ്റിയ ഒരു കേവല ധാർമ്മിക അപരാധമല്ല. പ്രവാചകന്മാർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് പരിശുദ്ധരാണ് (മഅ്സൂം). മറിച്ച്, വിത്തിൽ നിന്ന് വൃക്ഷം ശാഖകളായി പിരിഞ്ഞ് ഒടുവിൽ പഴമായിത്തീരുന്ന പ്രപഞ്ച ചലനത്തിന്റെ അനിവാര്യമായ ഒരു പടിയായിരുന്നു അത്.

ഇവിടെയാണ് ഇബ്‌നു അറബിയുടെ വിഖ്യാതമായ ആത്മീയ പ്രസ്താവന (ശത്ഹിയ്യാത്ത്) പ്രസക്തമാകുന്നത്: "ഞാനായിരുന്നു ആദമിന്റെ സ്ഥാനത്തെങ്കിൽ ആ വൃക്ഷത്തെ അതിന്റെ വേരുകളോടെ ഭക്ഷിക്കുമായിരുന്നു" . ആദം നബി ബാഹ്യമായ കായ്കനികളിലും പ്രകൃതത്തിലും മാത്രം ശ്രദ്ധ വെച്ചപ്പോൾ, ബഹുസ്വരതയുടെ (കസ്‌റത്ത്) ഉപരിതലത്തിൽ മാത്രം തങ്ങിനിൽക്കാതെ അതിന്റെ അടിത്തറയായ ആത്യന്തിക ഏകത്വത്തിലേക്ക് (വഹ്ദത്ത്)—അഥവാ വൃക്ഷത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള വേരുകളിലേക്ക്—ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുക എന്ന ആത്മീയ ദാഹമാണ് ശൈഖുൽ അക്ബർ ഇവിടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.

ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ സ്പർശിച്ചതിലൂടെ മാത്രമാണ് ആദം ശുദ്ധ ആത്മീയതയിൽ നിന്ന് ഭൗതികതയുടെ ലോകത്തേക്ക് ഇറങ്ങിയത്. തെറ്റുപറ്റലും, വിനയത്തോടെയുള്ള പശ്ചാത്താപവും (തൗബ) വഴി ദൈവത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഗുണവിശേഷങ്ങളെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന 'ഭൂമിയിലെ ഖലീഫ' എന്ന ദൗത്യത്തിലേക്ക് ആദം പക്വത പ്രാപിച്ചു.

ഇബ്‌നു അറബിയുടെ പ്രപഞ്ചസങ്കൽപ്പത്തിൽ ആ വിലക്കപ്പെട്ട വൃക്ഷം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അബദ്ധത്തിൽ മുളച്ച ഒന്നല്ല; പ്രപഞ്ചമാകുന്ന മഹാവിശാല വൃക്ഷത്തിന്റെ (ശജറത്തുൽ കൗൻ) പൊരുളറിഞ്ഞ്, ഭൗതികതയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ സ്വന്തം ആത്മാവിലേക്ക് ആവാഹിച്ച്, ഭൂമിയിൽ ദൈവത്തിന്റെ പൂർണ്ണ പ്രതിനിധിയായി ജീവിക്കാൻ മനുഷ്യന് മുന്നിൽ തുറക്കപ്പെട്ട ബോധത്തിന്റെ കവാടമായിരുന്നു അത്.